BİR KİŞİ ÖNCELİKLİ OLARAK EŞİNE Mİ YOKSA ANNE VE BABASINA MI İNFAK DA BULUNMASI GEREKİR?

SORU:

Bir kocanın malından nasibi olanlar kimlerdir? Kocanın eşimi, evlatlarımı, annesi mi? Ben kuranı kerimde okudum ki kişinin eşine ve evlatlarına infak etmesi evla ve öncelikli olanmış. Bir kişinin geliri az ise bu kişinin ailesinin ihtiyaçlarını, eşinin ve evlatlarının ihtiyaçlarının önüne alması caiz midir?

CEVAP

Şüphesiz koca eşine infak etmesi gerekir. Şayet fakirler ve malları yok ise, kendilerine yetecek miktarda kazanca sahip değillerse yahut kazanamıyorlarsa evlatlarına ve babalarına infak etmesi gerekir.

Şayet gücü yetiyorsa kişinin evlatlarına ve anne ve babasına infak etmesi gerekir.

Şayet malı az odluğu yahut aylık geliri az olduğu için herkese infak edemiyorsa diğer akrabalarından önce öncelikle eşine ve evlatlarına infak etmesi gerekir. Bu sıramla sünnette sabittir.

Câbir (r.a.) den yapılan rivayete göre, Peygamber (s.a.v.) Efendimiz bir adama şöyle buyurdu: "Önce kendine yönelip başla, kendi nefsine tasaddukta bulun. Ondan bir şey artarsa ehline (karına ve çocuklarına) harca. Ondan da bir şey artarsa yakın hısımlarına harca ve onlara harcadığından bir şey artarsa şöyle ve şöyle harcamada bulunursun sağına soluna, önüne arkana (çevrendekilere) harca" (Müslim, 997)

Ebû Hüreyre (r.a.) den yapılan rivayete göre, Resûlüllah (s.a.v.) Efendimiz şöyle buyurmuştur: 'Tasaddukta bulunun!.' Bunun üzerine bir adam: "Ya Resûlellah, benim yanımda bir dînar vardır" dedi. Peygamber (s.a.v.) ona: "O dinarı kendine harca" buyurdu. Adam: "Yanımda bir dinar daha var" dedi. Peygamber (s.a.v.) ona: "Onu zevcene harca" buyurdu. Adam: "Yanımda bir dinar daha var" dedi. Peygamber (s.a.v.) ona: "Onu da çocuklarına harca tasaddukta bulun" buyurdu. Adam: "Yanımda bir başka dinar daha var" dedi. Peygamber (s.a.v.) ona: "Onu da hizmetçine tasaddukta bulun" buyurdu. Adam: "Yanımda bir dinar daha var" deyince Efendimiz ona: "Sen onu harcamayı daha iyi görüp bilirsin!" buyurdu.

Hadiste peygamber efendimizin(Sallahu Aleyi Ve Sellem) sadaka diye isimlendirmesi infak etmenin müstehap olduğunu göstermez.

Mühleb şöyle demiştir: Aileye infak etmek icma olarak vaciptir. Şeriat sahibi hadiste infakı sadaka diye isimlendirmesi ise insanların vacip olan bir şeyi yapmakla ecir alınmayacağını zannetmemeleri içindir. Dolayısıyla sadakanın ne kadar ecrinin olduğu anlayınca bir kimsenin ailesine nifak etmesinin bir sadaka olduğunu insanlara öğretmiştir. Böylelikle insanların aileye infak etmekle sadaka verilmiş olacağını dolayısıyla da bir başka kimseye sadaka vermenin gerekli olmadığını öğretmiş olmaktadır. Nitekim bu şekilde vacip olan sadakanın nafile olan sadakadan daha öncelikle olduğu da gösterilmiş ve teşvik edilmiş olmaktadır.

-Hattabi şöyle demiştir: Hadise dikkat edildiğinde sıralama konusunda görülür ki: öncelikle evla olarak infak edilmesi gereken daha sonra onun akabinde infak edilmesi gereken sonra da akrabalık açısından en yakın akrabalar zikredilmiştir.

-İmam Nevevi şöyle demiştir: şayet bir şahsın etrafında infak etmesi gerekenler toplanmışsa

Bakılır şayet malı veya kazancından yakın olsun uzak olsun bütün muhtaç akrabalara infak etmesi gerekir.

Şayet infak etmesi gereken şahsın yeterli parası yok ise kendinin dışında sadece bir kişiye infak edebilecek maddi imkânı var ise eşine infak etmesi diğer muhtaç akrabalara infak etmesinden önceliklidir. Çünkü eş ‘e infak etmek daha önemli ve daha önceliklidir. Kişinin eşine infak etmesi ne zamanın geçmesi ve ne de fakir olmakla düşler. Kişi mutlaka eşine infak etmesi gerekir. (Ravdat Et talibin, 9/39)

-Maverdi şöyle demiştir: mezhebde sahih olan görüşe göre: kişinin kendisine ve eşine infak ettiğinden sonra şayet imkânı olursa anne ve babasına ve daha yukarılarına (büyükbaba/büyükanne) infak etmesi vaciptir. Aşağı doğru ise evlatlarına ve daha aşağısına (torunlar)maruf şekilde infak eder. (El-İnfaf, 9/392)

-Şevkani şöyle demiştir: İcma ile ittifak edilmiştir ki kişinin eşine infak etmesi vaciptir. Eşine infak ettikten sonra maddi imkânı olursa akrabalarına infak eder. (Neylü-l Evtar, 6/381)

Âlimler: Eşin, anne ve babadan daha öncelikli olarak infak edilmesi gerektiği konusunda ihtilaf etmemişlerdir. İhtilaf ettikleri konu: eşe mi yoksa evlatlara mı daha öncelikli infak edilmesi gerektiğidir.

-İbni useymin şöyle demiştir: Sahih olan kişinin öncelikle kendisine infak etmesidir sonra eşine sonra evlatlarına sonra anne ve babasına daha sonra akrabalara infak eder. (Fethu Zi-l Celali ve El-İkram, 5/194)

Yukarıda zikretmiş olduklarımız binaen diyoruz ki: Bir kocanın üzerine düşen eşinin ve evlatlarına yetecek miktarda maruf ve vacip olan infakta bulunmasıdır. Şayet arta kalan maddi bir imkân olursa anne ve babaya infak eder.

Allah en doğrusunu bilendir.