El Bari’u
Yokluktan Varlığa Çıkaran
هُوَ اللّٰهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ

HAŞR 59/24: O Allah ki, yaratandır, Bari’dir.

Bari: Varlıkları yokluktan varlığa çıkaran, takdir ettiğini ve kararlaştırdığını varlık sahasında ortaya koyan demektir.

Kurtubi: Bari yoktan var eden, ortaya çıkaran demektir.

Bazıları bu ismin iki manaya geldiğini söyler ve bunu şöyle açıklar:

1) Varlıkları onlar hakkındaki bilgisine göre var etmesidir. Ve şu ayeti celileyi delil getirir:


مَا اَصَابَ مِنْ مُصٖيبَةٍ فِى الْاَرْضِ وَلَا فٖى اَنْفُسِكُمْ اِلَّا فٖى كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَبْرَاَهَا اِنَّ ذٰلِكَ عَلَى اللّٰهِ يَسٖيرٌ

HADİD 57/22: Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde uğradığınız hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce, bir kitapta (Levh-i Mahfuz’da) yazılmış olmasın. Şüphesiz bu, Allah’a göre kolaydır.

Allah Teâlâ’nın bir şeyi var etmesi ve onu itiraf edip dile getirmesi, Allah’ın o varlığı aniden ve daha önce bilgisi olmadan yarattığı anlamına gelmez. O (c.c.), herhangi bir varlığı var etmeden önce bilgi sahibidir. Yaratma anlamında Bedii adı verildiği gibi Bari adı da verilmektedir derler.

2) Bari’den maksat eşyaları şekle, kalıba, modele sokandır. Yani o suyu, toprağı, ateşi ve havayı yoktan yarattı. Daha sonra da bu maddelerin karışımından çeşitli cisimler yarattı.


اَوَلَمْ يَرَ الَّذٖينَ كَفَرُوا اَنَّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ اَفَلَا يُؤْمِنُونَ

ENBİYA 21/30: İnkâr edenler, göklerle yer bitişikken, bizim onları ayırdığımızı ve diri olan her şeyi sudan meydana getirdiğimizi görmediler mi? Hâlâ inanmayacaklar mı?

وَمِنْ اٰيَاتِهٖ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

RUM 30/20: Sizi topraktan yaratması, O’nun (varlığının ve kudretinin) delillerindendir. Sonra bir de gördünüz ki, siz beşer olmuş (çoğalıp) yayılıyorsunuz.

اِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلٰئِكَةِ اِنّٖى خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طٖينٍ

SAD 38/71: Hani, Rabbin meleklere şöyle demişti: “Muhakkak ben çamurdan bir insan yaratacağım.”

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طٖينٍ

MÜ'MİNUN 23/12: Andolsun, biz insanı, çamurdan (süzülmüş) bir özden yarattık.
ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فٖى قَرَارٍ مَكٖينٍ

MÜ'MİNUN 23/13: Sonra onu az bir su (meni) hâlinde sağlam bir karargâha (ana rahmine) yerleştirdik.

ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ اَنْشَاْنَاهُ خَلْقًا اٰخَرَ فَتَبَارَكَ اللّٰهُ اَحْسَنُ الْخَالِقٖينَ

MÜ'MİNUN 23/14: Sonra bu az suyu “alaka hâline getirdik. Alakayı da “mudğa yaptık. Bu “mudğa’yı da kemiklere dönüştürdük ve bu kemiklere de et giydirdik. Nihayet onu bambaşka bir yaratık olarak ortaya çıkardık. Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir!

Ve derler ki: Buna göre Bari var eden ve yaratan anlamına gelmektedir. بَرَاَ kökünden gelen البَارِئُ, varlıklar yaratılanlar anlamına gelmektedir.

Bu ismi iyi bilmen için birkaç cümle daha söyleyelim ki, Bari’nin, Halikun’dan sonra gelmesindeki hikmeti anladığın da çok şeyi anlarsın.

Allah yarattı ve O (c.c.), yarattıklarını Levh-i Mahfuzdaki kitabı yazdı. Ve günü geldiği zaman, yarattıklarını, senin gibi benim gibi dünya hayatına getirdi.

Bu, yaratmanın kendisindeki ortaya çıkarma halidir. Yoksa bu yaratmaktaki ortaya çıkarma, başka bir anlama gelen ortaya çıkarma hali değildir. Yarattıklarının sonrasında ortaya çıkarma halidir.

Sakın bununla şunu anlamayasın: Allah Teâlâ yarattıklarını önce yarattı da çekildi gibi bir şey aklına gelmesin. Aklına gelecek olan şey şudur: Yaratma devam ediyor. Bari yaratmaya devam edenin kendisidir.

Halikul Bariul derken, yaratıp ortaya çıkarma halinin kendisidir.

Bizim lehimize ve aleyhimize olan bütün durumların Bari olan Allah Teâlâ tarafından ortaya çıkarıldığını bildiğimizde, kaderin kendisine, olayın kendisine tan etmenin anlamsız olduğunu anlarsın.

Bu, senin elinden gelen bir kötülük, cezasını gördüğün; bu, dünya hayatında veya ahiret hayatında karşılığını gördüğün cezanın ortaya çıkışıdır. Bunu böyle bildiğinde, Bari olan Allah Teâlâ’nın emir ve nehiylerine sıkı sarılmaktan başka ne yapabilirsin. Aksi senin hakkında ortaya çıkarılan, senin kendi halin olur ki bu çok kötü olur.

Bari Teâlâ’ya iman eden, Bari ismine de iman ettiği zaman şunu görür ki:

Kendi hali, Bari olan Allah tarafından biliniyor. Kişi hiçbir şeyi, hiçbir meseleyi suçlamasın, kendi nefsinin dışında.